İyi Yazarlar
İyi Okurlar

Kürşat Koyuncu

1 / Puan: 33742

Ankara

Abdullah Fakiroğlu

2 / Puan: 8182

İstanbul

Ömer Poyraz

3 / Puan: 6953

İstanbul

Sezer Emlik

4 / Puan: 6707

Bartın

Mümin Yolcu

5 / Puan: 5476

İstanbul

Bulut Sever

6 / Puan: 4983

İstanbul

Mustafa Karayel

7 / Puan: 4614

İstanbul

Payitaht İstanbul

8 / Puan: 4277

İstanbul

Mustafa Kılıç

9 / Puan: 2709

İstanbul

Ozan Bilican

10 / Puan: 2408

İstanbul

Aa

11 / Puan: 2030

İstanbul

Detroitli Kızıl

12 / Puan: 1781

İstanbul

Salieri Alt Tire

13 / Puan: 1626

İstanbul

Sıla Münir

14 / Puan: 1450

İstanbul

Osman Batur Akbulut

15 / Puan: 1375

Kırıkkale

Lagari Alıntılar

16 / Puan: 1171

İstanbul

Ali Turan

17 / Puan: 1124

İstanbul

Reşit Akpınar

18 / Puan: 1080

Erzurum
İstanbul

Ferit Çaydangeldi

20 / Puan: 1031

Ankara

Yamanduruş

21 / Puan: 1001

Sakarya

Ahmet Lalbek

22 / Puan: 963

Erzincan

Ali Osman Rothschild

23 / Puan: 962

Ankara

Mücahid Cesur

24 / Puan: 943

İstanbul

Ahmet Demir

25 / Puan: 909

İstanbul

Emre Keleş

26 / Puan: 903

Ankara

Müsemma Şahin

27 / Puan: 881

İstanbul

Muharrem Morkoç

28 / Puan: 863

İstanbul

Aykut Giray

29 / Puan: 856

Yozgat

Mesut Toprak

30 / Puan: 854

Ankara

Bir sonraki paylaşıma yaklaşık 59 dakika kaldı.

Kürşat Koyuncu yazdı, 942 kez açıldı, 7 misafir olmak üzere 20 kişi beğendi, henüz yorum yapılmadı.
6 Nis 16 14:00

Kürşat Koyuncu

Puan: 33742

Pohutukawa Ağacının Gölgesindeki Kertenkele

Bahar geldi, havalar ısınmaya başladı. Ama daha da önemlisi her tarafta rengârenk çiçekler açmaya başladı. Ben de bu fırsattan yararlanarak burada tozlaşma/döllenme ekseninde bitkiler ve çiçeklerle ilgili olarak birkaç tane yazı paylaşacağım. Tabi burada anlatacaklarım arıların haricindeki tozlaştırıcılarla olacak. İşte bunlardan ilki kertenkelelerle olacak. Ama önce bitki, çiçek, polen ve nektar konularında kısa bilgiler verelim.

Bitkiler döllenmek için hareket edemez; yeni alanlara kendi başlarına gidip yayılamaz. Bunun, başka yoldan yerine getirilmesi gerekir. Kimi bitkiler tozlaşmada rüzgâr veya sudan yararlanır. Bitkiler ayrıca, hayvanları kullanacak şekilde başka stratejiler de geliştirmiştir. Çiçekli bitkiler, tozlaştırıcı hayvanları gösterişli ve kokulu çiçekleriyle kendilerine çeker.

Çiçek, üreme için özelleşmiş olan bir yapıdır. Bir çiçek, değişime uğramış yaprakların oluşturduğu dört halkaya sahip, özelleşmiş bir sürgündür. Bu dört halkada çanak yapraklar (sepal), taç yapraklar (Petal), stamen ve karpeller bulunur. Sepal, açılmadan önce çiçeği kuşatan, değişime uğramış yapraklardır. Sepalin üstünde petal bulunur. Petal çiçeklerin çoğunda parlak renklidir ve böceklerin ve diğer tozlaştırıcıların cezp edilmesini sağlar. Sepal ve petal verimsiz çiçek kısmıdır; dolayısıyla üremede doğrudan rol almazlar. Karpeller, dişi gametofitleri üreten organlardır. Stamen filament olarak isimlendirilen bir sap ve polen üretildiği, anter olarak isimlendirilen bir terminal kesecikten oluşur. Polenler, anterde üretilir. Karpelin uç kısmında poleni kabul eden yapışkan bir stigma bulunur. Stilus, karpelin kaidesindeki ovaryuma uzanır. Ovaryumun içinde korunan tohum taslakları, döllenmeden sonra tohumu oluşturur.

Çiçekli bitkilerin, çiçeklerindeki dişi organın tepecik kısmına polen getirecek ve üremeyi sağlayacak gereksinimi vardır. Bu şekilde olan polen aktarımına tozlaşma denir. Tozlaşma gerçekleşirse ve polen ile tepecik uyumlu olursa, bir polen taneciği çimlenerek polen tüpü oluşturur ve bu tüpte, spermi ovaryum içindeki ovüle taşır.

Kimi bitkiler kendi kendini dölleyen özellikler gösterir. Başka deyişle, bu bitkiler kendi kendilerinin tozlaşmasını sağlar. Birçok bitki kendi kendini dölleyip üremesini sağlayacak mekanizmaya sahipken çapraz döllenmeyi tercih ederler. Bunun nedeni kısaca şudur. Polen aktarımı, soydışı eşleşme olarak da bilinen soydışı üremeyi kolaylaştırır. Bunu sonucunda; soydışı eşleşme, soyiçi eşleşmeye göre daha fazla genetik çeşitlilik sağlar. Genetik olarak birbirine çok benzeyen iki yakın akraba eşleşirse, bunlardan ortaya çıkan yavrunun genotipinde birtakım olumsuz özellikler ortaya çıkar. Bunun gibi, birçok bitki türünde de soyiçi eşleşmeden kaçınmayı sağlayacak mekanizmalar gelişmiştir. Çünkü kendi kendini dölleme sonucunda ortaya çıkan yavrular, hastalıklı gelişmeyle ya da ölümle sonuçlanabilen pek çok zararlı geni taşır. Buna karşılık soydışı eşleşme sonucunda ortaya çıkan yavrular, genel olarak avantajlıdır. Bunun bir nedeni, böyle bir birleşmeden ortaya çıkan yavru bireylerde zararlı gen sayısının daha az olmasıdır. Soydışı eşleşme ayrıca, genetik olarak daha çeşitli yavruların meydana gelmesini sağlar.

Birçok tohumlu bitki türünde tozlaşma, rüzgâr ya da suyla sağlanır. Bununla birlikte, çiçekli türlerin çoğunluğunda tozlaşma, hayvanlar tarafından sağlanır. Tozlaşmada aracı olarak işlev gören 300.000 kadar hayvan türü vardır. Böcekler, yarasalar, kuşlar ve kimi memeliler tozlaştırıcı hayvanlar arasındadır. Tozlaştırıcı hayvanların bitkiden aldıkları ödüller arasında polen, nektar ve yağ vardır.

Polen, bitkilerin tozlaşmasında en önemli yapıdır ve işlev olarak sperme benzer. Polen bitkinin erkek gametini dişi gamete taşıyan yapıdır. Polenin dış duvarı eksin olarak adlandırılır. İç tabaka ise selülozdan yapılmış olup, tipik bitki hücresi yapasındadır. Polen taneleri mikroskobik olup -genellikle 15-100mikron- sıkıştırılmış polen tozu binlerce polen tanesi içerir. Polen yüksek oranda protein (%30’un üstünde) ve yağ (%10’un üstünde) içerir.

Nektar, şeker içeren bir sıvı olup hayvanlar ile tozlaşan bitkilerde bulunur. Nektar şeker ve aminoasitlerden oluşan eriyik ya da çözeltidir. Nektar, çiçeklerin farklı bölgelerinde yer alan nektar bezleri tarafından üretilir. Nektar bileşiminde sukroz, glukoz ve früktoz gibi şekerlerin yanı sıra çeşitli aminoasitler, yağlar, vitaminler (özellikle B vitaminleri) ve organik asitler bulunur. Farklı bitki türlerine ait çiçeklerde, bu bileşiklerin miktarı farklılık gösterir. Bu farklılıklar genel olarak tozlaşmayı sağlayan hayvanların gıda gereksinimleriyle bağlantılıdır.

Ayrıca çiçekli bitkiler, tozlaştırıcı hayvanları genellikle gösterişli, kokulu ve renkli çiçekleriyle kendilerine çeker. Tozlaşmayı sağlayan hayvanlar renk ve koku algılamada önemli farklılıklar gösterdiklerinden, çiçekler de bu farklılıklar karşısında tozlaşmayı en iyi sağlayan aracıyı çekme yönünde adaptasyon göstermişlerdir. Çiçeğin biçimi ve dallarda diziliş şekli de belirli bir rol oynamakla birlikte, koku ve renk en önemli çekim etmenleridir.

Çiçekler ve tozlaştırıcılar, tozlaşma sendromu olarak bilinen eşgüdümlü karakterlere sahiptirler. Tozlaşma sendromu hakkında bilgi sahibi olunca, çiçeklerin dış görünümlerine bakılarak tozlaştırıcı türlerin belirlenmesi nispeten kolay iştir. Tozlaşma sendromuyla kast edilen, çiçeklerle tozlaştırıcılarının eşgüdüm ve uyum içinde olan karakterleridir.

Kertenkelelerle tozlaşma çok önemli görülmemesine rağmen, yakın zamanlarda yapılan çalışmalar bazı bitkilerin hayatta kalabilmelerinin kertenkelelerle tozlaşmaya bağlı olduğunu göstermiştir. Yeni Zelanda’da Hoplodactylus kertenkelesi nektar ve polen için birçok yerel bitkiyi ziyaret eder. “Yılbaşı ağacı” olarak da adlandırılan Pohutukawa (Metrosideros excelsa) ağacının çiçekleri Hoplodactylus kertenkelesinin elliden fazla tipi tarafından tozlaştırılır. Kertenkeleler bu türlerin üçte ikisinin polen taşıdıkları için tozlaşmada çok önemli rol oynamaktadır. Ancak bu durum kertenkelelerle mutualistik bir ilişki olduğunu göstermez. Sadece adalarda çok yoğun olmalarından dolayıdır. Adalarda kertenkele tozlaşmasının bu örneği, onların yüksek yoğunlukları, çiçek ürünlerinin fazlalığı ve anakaraya kıyasla düşük yoğunluklu predasyon riski yüzündendir. Haplodatylus kertenkelesi, çiçeklerdeki nektar için çekilir. Kokulu çiçeklerin bir başka önemli adaptasyonu da, kertenkelelerin keskin koku hislerini kendilerine çekecek şekilde adapte olmasıdır. Ancak insanların Yeni Zelanda’ya gelmelerinden sonra kertenkelelerle tozlaşma azalmıştır. Bunun nedeni insanların bu olaya tanıklık etme merakıdır. Meraklı bir komşuya sahip olmak ne kötü bir şey, değil mi?

NOT:

Kertenkelenin çiçeğin üzerindeyken çekilmiş renkli fotoğrafını bulamadığım için tozlaşmayla ilgili bir makalede geçen bu siyah beyaz fotoğrafı fikir vermesi açısından koydum. Bu arada hem ağaç hem de kertenkele Yeni Zelanda’nın endemik türleri arasındadır. Yani sadece orada yaşarlar.

Paylaşımı nasıl buldunuz?
Çok beğendim.
Beğendim.
İdare eder.
Beğenmedim.
Bunlar da ilginizi çekebilir..